اقتصاد دیجیتال در سایه تنشهای منطقهای
دکتر حسنعلی معینی در آغاز گفتوگو تأکید میکند که اقتصاد دیجیتال دیگر یک «گزینه» نیست، بلکه «ضرورت بقا» در شرایط تحریم و جنگ روانی است: «درآمد نفت به زیر ۱۰ میلیارد دلار رسیده و هر بار که خبر حمله یا ترور در رسانهها پیچیده، نرخ ارز ۵–۷ درصد میجهد. در این فضا، پلتفرمهای داخلی، ارز دیجیتال بانک مرکزی و زیرساخت ابری ملی تنها ابزارهایی هستند که میتوانند کفه تقاضا را بدون اتکا به درآمدهای ارزی سنتی، سرِ پا نگه دارند.» به گفته او سهم دیجیتال در GDP ایران از ۴.۲ درصد سال ۹۹ به ۶.۸ درصد نیمهی ۱۴۰۳ صعود یافته ولی همچنان با میانگین ۱۵ درصدی کشورهای همسایه فاصله دارد.
وی جنگ کنونی را «ترکیبی» میخواند؛ یعنی پهپاد در آسمان، باجافزار در زیرساخت بانکی و تحریم ناوبری در دریا. «هر خبر درگیری با آمریکا یا اسرائیل بلافاصله risk premium بیمه کشتی را ۲۰–۳۰ درصد بالا میبرد؛ یعنی هزینه واردات کالاهای واسطهای فناوری مثل تراشه و سرور ۸–۱۰ درصد گرانتر میشود. در نتیجه سرمایهگذار دیجیتال با افزایش هزینه مبادلهای، کاهش نقدشوندگی و ریسک توقیف داراییهای ارزی روبهروست.» معینی هشدار میدهد که ادامه این روند میتواند ضریب واردات فناوری را به بالای ۰.۴۰ برساند و رشد بهرهوری بخش ICT را نصف کند.
او به حمله «پرداختیار» در خرداد ۱۴۰۳ اشاره میکند که ۹ میلیون تراکنت را ۴۸ ساخت متوقف کرد: «این یک نمونه از «تهداد سایبری» است؛ ترکیب تهداد (sabotage) و نفوذ سایبری. اگر دادههای هویتی KYC در PSPها لو برود، شبکه FATF میتواند کل بانکهای کشور را در لیست سیاه قرار دهد. بنابراین جنگ امروز نه فقط در تنگه هرمز، بلکه در سرورهای ابری داخلی رخ میدهد.» به گفته او تا زمانی که زیرساخت ابری ملی با رمزنگاری کوانتومی و پروتکل Zero-Trust راهاندازی نشود، اقتصاد دیجیتال یک «خانه شیشهای» در برابر باجافزارهای رژیم اشغالگر خواهد بود.
معینی برای عبور از این تله، چهار محور را پیشنهاد میکند: ۱) راهاندازی «بورس داده» داخلی تا تراکنشهای Big-Data بدون خروج از مرز تحلیل شود و وابستگی به AWS یا Azure قطع گردد؛ ۲) توکنسازی داراییهای دولتی با استفاده از رمزارز بانک مرکزی (CBDC) بهعنوان ابزار تسویهی بینیاز از سوئیفت؛ ۳) ایجاد صندوق پوشش ریسک صادرات دیجیتال (Export Credit Guarantee Fund) که هزینه بیمه حمل داده و خدمات فناوری را تا ۷۰٪ یارانه دهد؛ ۴) اعطای معافیت مالیات بر ارزش افزوده ۵ ساله به استارتاپهایی که سرور خود را در مراکز داده داخلی میزبانی میکنند تا تقاضای واردات سختافزار کاهش یابد. به گفته او اجرای این بسته میتواند تا ۱۲ میلیارد دلار از خروج ارز برای خرید خدمات ابری و لایسنس نرمافزار جلوگیری کند.
دکتر معینی در پایان خطاب به مسئولان تأکید میکند: «اگر امروز برای اقتصاد دیجیتال سرمایهگذاری نکنیم، فردا مجبوریم برای جبران رکود ناشی از جنگهای نیابتی، نفت را زیر قیمت شکست بفروشیم. تابآوری در قرن بیستویکم یعنی تضمین حاکمیت داده؛ کسی که داده را مدیریت کند، تحریم را بیاثر میکند.» او پیشبینی میکند با اجرای نقشه راه چهارمحوری، سهم دیجیتال در GDP میتواند ظرف پنج سال به ۱۵٪ برسد و ایران در زنجیره ارزش منطقهای از حالت «مصرفکننده خدمات فناوری» به «صادرکننده خدمات ابری و پلتفرمی» تبدیل کند.
چاپ شده در روزنامه ابتکار
30 دی 1404
